MPU6050 ile Eğim Ölçer Yapımı: Arduino ile Açı Ölçümü ve Dengelemeye Giriş
Bir robotun devrilmeden dik durması, bir kameranın sarsıntıya rağmen sabit kalması ya da dijital bir su terazisinin yüzeyin eğimini göstermesi için önce cismin hangi açıda durduğunu bilmek gerekir. Bu işin en yaygın ve ekonomik çözümlerinden biri MPU6050 sensörüdür. Bu yazıda MPU6050’nin nasıl çalıştığını, Arduino’ya nasıl bağlandığını, ivmeölçer ve jiroskop verilerinden eğim açısının nasıl hesaplandığını ve dengeleme projelerine nasıl temel oluşturduğunu adım adım anlatıyoruz.
1. MPU6050 Nedir?
MPU6050, tek bir entegrede 3 eksenli ivmeölçer ve 3 eksenli jiroskop barındıran, 6 eksenli bir hareket sensörüdür. Ölçtüğü değerleri I2C hattı üzerinden mikrodenetleyiciye gönderir. Hobi projelerinde genellikle üzerinde regülatör ve pull-up dirençleri bulunan küçük modüller hâlinde kullanılır.
✔️ İvmeölçer: X, Y ve Z eksenlerindeki ivmeyi ölçer. Sensör dururken yalnızca yer çekimini algıladığı için eğim açısını hesaplamakta kullanılır.
✔️ Jiroskop: Her eksen etrafındaki dönme hızını derece/saniye cinsinden ölçer. Açıyı doğrudan vermez; açı, dönme hızının zamanla toplanmasıyla bulunur.
✔️ I2C adresi: AD0 pini GND’ye bağlıyken 0x68, 3,3 V’a bağlıyken 0x69 olur. Böylece aynı hatta iki sensör kullanılabilir.
✔️ Dahili sıcaklık sensörü: Entegre, kendi sıcaklığını da ölçer; ancak bu değer ortam sıcaklığı yerine çipin sıcaklığını gösterir.
Mağazamızdaki MPU6050 6 Eksen İvme ve Gyro Sensörü bu proje için kullanabileceğiniz modüldür. Diğer seçenekleri İvme ve Eğim sensörleri kategorimizde inceleyebilirsiniz.
2. İvmeölçer ve Jiroskop Karşılaştırması
Eğim ölçümünde iki sensörün de güçlü ve zayıf yönleri vardır. Doğru sonuç almak için bu farkları bilmek gerekir:
| Özellik | İvmeölçer | Jiroskop |
|---|---|---|
| Ölçtüğü büyüklük | Doğrusal ivme (yer çekimi dahil) | Açısal hız (°/s) |
| Açıyı bulma yöntemi | Yer çekimi vektöründen trigonometriyle | Dönme hızını zamanla toplayarak |
| Kısa süreli davranış | Titreşim ve ani hareketlerde gürültülüdür | Hızlı ve düzgün tepki verir |
| Uzun süreli davranış | Ortalamada doğru kalır, kayma yapmaz | Küçük hatalar birikir ve açı zamanla kayar |
| Varsayılan ölçüm aralığı | ±2 g (16384 LSB/g) | ±250 °/s (131 LSB/°/s) |
Görüldüğü gibi iki sensör birbirinin eksiğini tamamlar. Bu yüzden dengeleme projelerinde ikisinin verisi birleştirilir.
3. Gerekli Malzemeler ve Bağlantı
✔️ Arduino Uno R3 veya uyumlu bir kart
✔️ MPU6050 modülü
✔️ Breadboard ve jumper kablolar
| MPU6050 modülü | Arduino Uno |
|---|---|
| VCC | 5 V (modülde regülatör yoksa 3,3 V) |
| GND | GND |
| SCL | A5 |
| SDA | A4 |
Örnek: Modülünüzün üzerinde 3,3 V regülatörü bulunup bulunmadığından emin değilseniz modülü 3,3 V ile besleyin ve ürün sayfasındaki bilgileri kontrol edin. MPU6050 entegresinin kendisi 5 V ile çalışmak üzere tasarlanmamıştır.
I2C hattının çalışma mantığını merak ediyorsanız I2C Nedir ve Arduino ile Nasıl Kullanılır? yazımıza göz atabilirsiniz.
4. Eğim Açısını Hesaplama ve Tamamlayıcı Filtre
Sensör dururken ivmeölçerin Y ve Z eksenlerindeki değerlerinden X ekseni etrafındaki eğim (roll) şöyle bulunur: açı = atan2(ay, az). Bu değer güvenilirdir ancak sensör sarsıldığında dalgalanır. Jiroskoptan gelen dönme hızını geçen süreyle çarpıp toplamak ise düzgün ama zamanla kayan bir açı verir.
Tamamlayıcı filtre bu iki sonucu birleştirir: açının yüzde 98’ini jiroskoptan, yüzde 2’sini ivmeölçerden alır. Böylece kısa sürede jiroskobun düzgün tepkisinden, uzun sürede ise ivmeölçerin kaymayan referansından yararlanılır. Aşağıdaki kod, I2C haberleşmesi için Arduino’nun Wire kütüphanesini kullanır.
#include <Wire.h>
const int MPU_ADDR = 0x68;
float aci = 0;
unsigned long oncekiZaman;
int16_t oku16() {
byte yuksek = Wire.read();
byte dusuk = Wire.read();
return (int16_t)word(yuksek, dusuk);
}
void setup() {
Serial.begin(115200);
Wire.begin();
Wire.beginTransmission(MPU_ADDR);
Wire.write(0x6B); // PWR_MGMT_1 yazmacı
Wire.write(0); // sensörü uyku modundan çıkar
Wire.endTransmission(true);
oncekiZaman = millis();
}
void loop() {
Wire.beginTransmission(MPU_ADDR);
Wire.write(0x3B); // ACCEL_XOUT_H yazmacından başla
Wire.endTransmission(false);
Wire.requestFrom(MPU_ADDR, 14, true);
int16_t ax = oku16();
int16_t ay = oku16();
int16_t az = oku16();
oku16(); // sıcaklık (kullanılmıyor)
int16_t gx = oku16();
oku16(); // gy
oku16(); // gz
unsigned long simdi = millis();
float dt = (simdi - oncekiZaman) / 1000.0;
oncekiZaman = simdi;
float ivmeAcisi = atan2(ay, az) * 180.0 / PI;
float gyroHizi = gx / 131.0; // derece/saniye
aci = 0.98 * (aci + gyroHizi * dt) + 0.02 * ivmeAcisi;
Serial.print("Ivme: ");
Serial.print(ivmeAcisi);
Serial.print(" Filtreli: ");
Serial.println(aci);
delay(10);
}
Kodu yükledikten sonra Seri Monitör’ü 115200 baud hızında açın ve sensörü X ekseni etrafında yavaşça eğin. Filtreli açı, ivmeye dayalı açıya göre çok daha az dalgalanmalıdır. Sensörü eğdiğinizde değerlerden biri artarken diğeri azalıyorsa kodda gx değerinin işaretini değiştirin.
5. Kalibrasyon ve Sık Karşılaşılan Hatalar
✔️ Jiroskobu kalibre etmemek: Sensör hareketsizken bile jiroskop sıfırdan farklı bir değer okur. Açılışta birkaç yüz ölçümün ortalamasını alıp bu sapmayı sonraki okumalardan çıkarmak kaymayı belirgin şekilde azaltır.
✔️ PWR_MGMT_1 yazmacına 0 yazmayı unutmak: MPU6050 uyku modunda başlar ve bu adım atlanırsa hep sıfır okunur.
✔️ Sensörü titreşimden yalıtmamak: Motor titreşimi ivmeölçer verisini bozar. Modülü sünger bant gibi sönümleyici bir malzemeyle monte etmek faydalı olur.
✔️ Yön açısını (yaw) bu yöntemle ölçmeye çalışmak: Yer çekimi yön açısı hakkında bilgi vermez. Bu yüzden yaw yalnızca jiroskoptan hesaplanır ve zamanla kayar; kalıcı bir yön bilgisi için manyetometre gerekir.
✔️ Uzun kablo kullanmak: I2C hattı uzun kablolarda bozulabilir. Sensörü karta yakın tutun.
6. Dengelemeye Giriş: Bu Açıyla Ne Yapılır?
Elde edilen filtreli açı, birçok projeye temel oluşturur. Dijital su terazisinde açı bir ekranda gösterilir. Eğim alarmında açı belirli bir sınırı aştığında buzzer çalar. Kendi kendini dengeleyen robotta ise açı bir PID denetleyicisine verilir ve motorlar robotu dik tutacak yönde sürülür.
Örnek: Servo motorlu basit bir platform düşünün. Platform eğildiğinde ölçülen açının tersini servoya gönderirseniz platformun üst yüzeyi yataya yakın kalır. Bu, gimbal ve kamera sabitleyicilerinin temel mantığıdır.
Sonuç
MPU6050, ivmeölçer ve jiroskobu tek bir modülde sunduğu için Arduino ile eğim ölçümüne başlamanın en pratik yollarından biridir. İvmeölçer kaymayan ama gürültülü, jiroskop ise düzgün ama zamanla kayan bir sonuç verir. Tamamlayıcı filtre bu iki veriyi birleştirerek dengeleme projeleri için yeterince kararlı bir açı sağlar. Kalibrasyonu yapıp sensörü sağlam bir şekilde monte ettiğinizde aynı temeli su terazisinden kendi kendini dengeleyen robota kadar pek çok projede kullanabilirsiniz.