Toprak Nem Sensörü ile Otomatik Sulama Projesi: Arduino ile Adım Adım
Saksı bitkilerini düzenli sulamak, özellikle evde olmadığınız günlerde kolay değildir. Arduino, bir toprak nem sensörü, bir röle kartı ve küçük bir su pompasıyla toprak kuruduğunda bitkiyi kendiliğinden sulayan bir sistem kurabilirsiniz. Bu yazıda sensörün nasıl çalıştığını, gerekli malzemeleri, bağlantıları, örnek kodu ve doğru eşik değerini bulmak için yapılması gereken kalibrasyonu adım adım anlatıyoruz.
1. Toprak Nem Sensörü Nasıl Çalışır?
Yaygın olarak kullanılan rezistif toprak nem sensörü, toprağa batırılan iki uçlu bir prob ile küçük bir elektronik karttan oluşur. Toprak ıslandıkça iletkenliği artar ve iki uç arasındaki direnç düşer. Kart bu direnç değişimini gerilime çevirir; Arduino da bu gerilimi analog girişten okur.
✔️ AO (analog çıkış): Nem seviyesine göre değişen bir gerilim verir. Çoğu modülde toprak kuruyken okunan değer yüksek, ıslakken düşüktür.
✔️ DO (dijital çıkış): Kart üzerindeki trimpotla ayarlanan eşiğe göre yalnızca “kuru” veya “ıslak” bilgisini verir.
✔️ Probun uçlarından sürekli akım geçerse metal yüzeyler zamanla korozyona uğrar. Bu yüzden sensörü bir dijital pinden besleyip yalnızca ölçüm anında açmak, probun ömrünü uzatır.
Piyasada rezistif sensörlerin yanında kapasitif toprak nem sensörleri de bulunur. İki türün temel farkları şöyledir:
| Özellik | Rezistif sensör | Kapasitif sensör |
|---|---|---|
| Ölçüm yöntemi | İki uç arasındaki direnç | Prob çevresindeki kapasitans |
| Toprağa değen metal | Var | Yok (kaplamalı prob) |
| Korozyon | Sürekli beslemede hızlıdır | Çok daha azdır |
| Çıkış | Analog ve dijital (modüle göre) | Genellikle yalnızca analog |
| Uygun kullanım | Eğitim ve kısa süreli denemeler | Uzun süre çalışacak sistemler |
2. Gerekli Malzemeler
✔️ Bir Arduino kartı (Uno veya Nano yeterlidir)
✔️ Bir toprak nem sensörü (prob ve kart)
✔️ Pompayı açıp kapatmak için bir 5 V tek kanallı röle kartı
✔️ 5 V veya 12 V mini su pompası, ince hortum ve su kabı
✔️ Pompa için ayrı bir güç kaynağı ve jumper kablolar
3. Bağlantı Şeması
Bağlantılar basittir, ancak pompanın Arduino’dan değil kendi kaynağından beslenmesi gerekir. Pompanın çalışırken çektiği akım, Arduino’nun 5 V hattında gerilim düşümüne ve kartın yeniden başlamasına yol açabilir.
| Bileşen | Bağlantı |
|---|---|
| Sensör VCC | Arduino D7 (yalnızca ölçüm sırasında HIGH) |
| Sensör GND | Arduino GND |
| Sensör AO | Arduino A0 |
| Röle kartı VCC / GND | Arduino 5 V / GND |
| Röle kartı IN | Arduino D8 |
| Pompa | Güç kaynağının + ucu rölenin COM ucuna, NO ucu pompanın + ucuna; pompanın – ucu kaynağın – ucuna |
Örnek: 5 V’luk bir pompayı ayrı bir 5 V’luk adaptörle besleyip yalnızca artı hattını rölenin COM ve NO uçlarından geçirirseniz, röle çektiğinde pompa çalışır, bıraktığında durur.
4. Örnek Arduino Kodu
Aşağıdaki kod dakikada bir nem ölçer. Okunan değer eşiğin üzerindeyse, yani toprak kuruysa, pompayı üç saniye çalıştırır. Bekleme süresi, suyun toprağa yayılmasına zaman tanır ve gereğinden fazla sulamayı önler.
const int SENSOR_PIN = A0; // Sensörün AO çıkışı
const int SENSOR_VCC = 7; // Sensörü yalnızca ölçümde besleyen pin
const int ROLE_PIN = 8; // Röle kartının IN girişi
const int KURU_ESIK = 600; // Kalibrasyonla belirlenecek değer
const unsigned long POMPA_SURESI = 3000UL; // 3 saniye sulama
const unsigned long BEKLEME = 60000UL; // 1 dakikada bir ölçüm
void setup() {
pinMode(SENSOR_VCC, OUTPUT);
pinMode(ROLE_PIN, OUTPUT);
digitalWrite(ROLE_PIN, HIGH); // Röle kapalı (LOW ile tetiklenen kart)
Serial.begin(9600);
}
int nemOku() {
digitalWrite(SENSOR_VCC, HIGH);
delay(10);
int deger = analogRead(SENSOR_PIN);
digitalWrite(SENSOR_VCC, LOW);
return deger;
}
void loop() {
int nem = nemOku();
Serial.print("Nem degeri: ");
Serial.println(nem);
if (nem > KURU_ESIK) {
digitalWrite(ROLE_PIN, LOW); // Pompayı çalıştır
delay(POMPA_SURESI);
digitalWrite(ROLE_PIN, HIGH); // Pompayı durdur
}
delay(BEKLEME);
}
Kod, röle kartının LOW seviyeyle tetiklendiğini varsayar; yaygın kartların çoğu bu şekilde çalışır. Kartınız HIGH ile tetikleniyorsa kodda LOW ve HIGH değerlerinin yerini değiştirin.
5. Kalibrasyon: Doğru Eşik Değeri Nasıl Bulunur?
Her toprağın yapısı ve iletkenliği farklı olduğu için eşik değerini kendi saksınızda belirlemeniz gerekir.
✔️ Sensörü kuru toprağa batırın ve Seri Monitör’de okunan değeri not edin.
✔️ Toprağı iyice sulayın, birkaç dakika bekleyin ve yeni değeri not edin.
✔️ Eşiği bu iki değerin arasında, kuru değere daha yakın bir noktada seçin.
Örnek: Kuru toprakta 800, sulanmış toprakta 400 civarında bir değer okuyorsanız eşiği 600 dolayında seçmek iyi bir başlangıçtır. Bu sayılar yalnızca örnektir; kendi ölçümlerinizi kullanın.
6. Dikkat Edilmesi Gerekenler
✔️ Sensörün elektronik kartını ve Arduino’yu sudan uzak tutun. Toprağa yalnızca probun uçları girmelidir.
✔️ Su kabı boşaldığında pompa kuru çalışıp zarar görebilir. Kabı düzenli kontrol edin veya bir su seviye sensörü ekleyin.
✔️ Sulama süresini saksının büyüklüğüne göre ayarlayın. Kısa ve sık sulama, tek seferde uzun süre sulamaya göre daha kontrollüdür.
✔️ Şebeke gerilimiyle çalışan bir pompa veya valf kullanacaksanız bağlantıları mutlaka yetkili bir elektrikçiye yaptırın.
Farklı kanal sayısındaki röle seçeneklerini Röle Kartları kategorisinde inceleyebilirsiniz.
Sonuç
Toprak nem sensörü, röle kartı ve mini pompayla kurulan otomatik sulama sistemi, Arduino ile hem eğlenceli hem de gerçekten işe yarayan bir projedir. Sensörü yalnızca ölçüm anında beslemek probun ömrünü uzatır. Doğru kalibrasyon ise bitkinin gereğinden fazla veya az sulanmasını önler. Sistemi çalıştırdıktan sonra bir LCD ekran veya su seviye sensörü ekleyerek ya da ESP32 ile uzaktan izleme özelliği kazandırarak projeyi kolayca geliştirebilirsiniz.