STM32 NVIC ve Kesme Önceliği Nedir?

17-11-2026 19:14
STM32 NVIC ve Kesme Önceliği Nedir?

Bir STM32 projesinde aynı anda birden fazla olay gerçekleşebilir: bir buton basılır, UART’tan veri gelir, bir zamanlayıcı süresini doldurur. Bu olayların hepsi birer kesme (interrupt) üretir. Hangi kesmenin önce işleneceğine, hangisinin diğerini yarıda kesebileceğine karar veren birim NVIC’tir. Bu yazıda NVIC’in ne olduğunu, STM32’de kesme önceliklerinin nasıl çalıştığını ve öncelikleri doğru ayarlamanın neden önemli olduğunu anlatıyoruz.


1. Kesme Nedir? Kısa Bir Hatırlatma

Kesme, bir olay gerçekleştiğinde işlemcinin o anki işini kısa bir süre bırakıp bu olaya ait fonksiyonu çalıştırmasıdır. Bu fonksiyona kesme servis rutini (ISR) denir. ISR bittiğinde işlemci kaldığı yerden devam eder.

✔️ Kesmeler sayesinde işlemci, bir pinin durumunu sürekli kontrol etmek zorunda kalmaz.
✔️ Harici pinler, zamanlayıcılar, UART, SPI, I2C, ADC ve DMA gibi birimler kesme üretebilir.
✔️ Birden fazla kesme aynı anda geldiğinde hangisinin önce işleneceğini öncelik ayarları belirler.


2. NVIC Nedir?

NVIC (Nested Vectored Interrupt Controller – İç İçe Vektörlü Kesme Denetleyicisi), ARM Cortex-M çekirdeklerinin içinde bulunan kesme denetleyicisidir. STM32’deki tüm kesme istekleri önce NVIC’e gelir; NVIC de hangi kesmenin ne zaman çalışacağına karar verir.

✔️ Vektörlü: Her kesmenin vektör tablosunda kendi adresi vardır. İşlemci, kesmenin kaynağını aramadan doğrudan ilgili ISR’ye gider.
✔️ İç içe (nested): Daha yüksek öncelikli bir kesme, çalışmakta olan daha düşük öncelikli bir ISR’yi yarıda kesebilir.
✔️ Her kesme ayrı ayrı etkinleştirilebilir, devre dışı bırakılabilir ve kendi öncelik değerini alabilir.

Örnek: Bir motor kontrol projesinde, aşırı akım algılayan kesmenin ekran güncelleme kesmesini yarıda kesebilmesi gerekir. NVIC bu davranışı öncelik değerlerine göre otomatik olarak sağlar.


3. Öncelik Değerleri Nasıl Çalışır?

STM32’de öncelik değeri ne kadar küçükse kesmenin önceliği o kadar yüksektir. Yani 0, en yüksek önceliktir. STM32F103 serisinde öncelik için 4 bit kullanılır; bu da 0 ile 15 arasında 16 farklı seviye demektir.

Bu 4 bit, iki parçaya bölünebilir:

✔️ Ön alma önceliği (preemption priority): Bir kesmenin, çalışan başka bir ISR’yi yarıda kesip kesemeyeceğini belirler.
✔️ Alt öncelik (subpriority): Ön alma önceliği aynı olan iki kesme aynı anda beklerken hangisinin önce çalışacağını belirler. Alt öncelik, çalışan bir ISR’yi yarıda kesmez.
✔️ Reset, NMI ve HardFault gibi bazı sistem istisnalarının önceliği sabittir ve tüm kesmelerden yüksektir.

Örnek: Zamanlayıcı kesmesinin ön alma önceliği 1, buton kesmesininki 2 ise buton ISR’si çalışırken zamanlayıcı kesmesi geldiğinde işlemci buton ISR’sini bırakıp önce zamanlayıcı ISR’sini çalıştırır.


4. Öncelik Gruplarının Karşılaştırması

4 bitin ön alma önceliği ve alt öncelik arasında nasıl paylaştırılacağı, öncelik grubu ayarıyla belirlenir. STM32 HAL kütüphanesindeki seçenekler şunlardır:

Öncelik grubu Ön alma önceliği Alt öncelik Ne zaman tercih edilir?
NVIC_PRIORITYGROUP_0 0 bit (tek seviye) 4 bit (16 seviye) Hiçbir kesmenin diğerini yarıda kesmemesi isteniyorsa
NVIC_PRIORITYGROUP_1 1 bit (2 seviye) 3 bit (8 seviye) Yalnızca bir acil kesme grubu varsa
NVIC_PRIORITYGROUP_2 2 bit (4 seviye) 2 bit (4 seviye) Dengeli bir dağılım gerekiyorsa
NVIC_PRIORITYGROUP_3 3 bit (8 seviye) 1 bit (2 seviye) Çok sayıda ön alma seviyesi gerekiyorsa
NVIC_PRIORITYGROUP_4 4 bit (16 seviye) 0 bit (tek seviye) STM32CubeIDE projelerinin varsayılan ayarı; çoğu proje için yeterli

✔️ Öncelik grubu proje başında bir kez ayarlanmalı, sonradan değiştirilmemelidir.
✔️ FreeRTOS kullanılan projelerde NVIC_PRIORITYGROUP_4 tercih edilir.


5. STM32CubeIDE ile Kesme Önceliği Ayarlama

STM32CubeIDE’de kesmeleri System Core altındaki NVIC sekmesinden etkinleştirebilir ve her biri için “Preemption Priority” ile “Sub Priority” değerlerini girebilirsiniz. Aynı ayarı kodla da yapabilirsiniz.

Örnek: PA0 pinine bağlı bir butonun harici kesmesini (EXTI0) 2 önceliğiyle etkinleştiren kod aşağıdadır:

volatile uint8_t butonBasildi = 0;

/* Başlatma kodlarında */
HAL_NVIC_SetPriority(EXTI0_IRQn, 2, 0);
HAL_NVIC_EnableIRQ(EXTI0_IRQn);

/* Buton kesmesi geldiğinde HAL tarafından çağrılır */
void HAL_GPIO_EXTI_Callback(uint16_t GPIO_Pin)
{
  if (GPIO_Pin == GPIO_PIN_0)
  {
    butonBasildi = 1;
  }
}

Ana döngüde butonBasildi değişkenini kontrol edip asıl işi orada yapmak, ISR’yi kısa tutmanın en kolay yoludur.


6. Sık Yapılan Hatalar

✔️ ISR içinde HAL_Delay() kullanmak: HAL_Delay(), SysTick kesmesiyle artan bir sayaca dayanır. SysTick’in önceliği çalışan kesmeden düşükse sayaç artmaz ve program kilitlenir.
✔️ Uzun ISR yazmak: ISR içinde ekran güncellemek veya seri porta uzun mesaj yazmak, diğer kesmelerin gecikmesine neden olur.
✔️ volatile unutmak: ISR içinde değiştirilen ve ana döngüde okunan değişkenler volatile olarak tanımlanmalıdır.
✔️ Ortak kesme hatlarını gözden kaçırmak: STM32F103’te EXTI5–EXTI9 hatları EXTI9_5_IRQn, EXTI10–EXTI15 hatları ise EXTI15_10_IRQn kesmesini paylaşır. Bu hatlardaki pinlerin önceliği ayrı ayrı ayarlanamaz.
✔️ Her şeye en yüksek önceliği vermek: Tüm kesmeler 0 önceliğinde olursa öncelik sisteminin bir anlamı kalmaz.


7. Gerekli Malzemeler

✔️ Kesme ve öncelik ayarlarını denemek için STM32F103C8T6 geliştirme kartı kullanabilirsiniz.
✔️ Kodu yüklemek ve kesmeleri adım adım izlemek için ST-LINK/V2 STM8 STM32 programlayıcı işinizi kolaylaştırır.
✔️ Diğer kart ve entegre seçenekleri için STM mikrodenetleyici kategorisine göz atabilirsiniz.


Sonuç

NVIC, STM32’de kesmelerin sırasını ve birbirini yarıda kesip kesemeyeceğini belirleyen merkezdir. Küçük öncelik değerinin yüksek öncelik anlamına geldiğini, ön alma önceliği ile alt önceliğin farklı işler yaptığını ve öncelik grubunun proje başında belirlendiğini bilmek, kesme kaynaklı hataların çoğunu önler. ISR’leri kısa tutup asıl işi ana döngüye bırakırsanız projeniz hem hızlı hem de kararlı çalışır.

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.