PIC16F628A ile LED, Buton ve Timer Projesi: XC8 ile Adım Adım
PIC mikrodenetleyicilerle çalışmaya başlayanların ilk tercihlerinden biri, uzun yıllardır elektronik atölyelerinde ve okul laboratuvarlarında kullanılan PIC16F628A’dır. 18 bacaklı DIP kılıfı breadboard’a doğrudan takılır, dahili osilatörü sayesinde kristal gerektirmez ve zamanlayıcı kesmelerini öğrenmek için gereken her şeyi sunar. Bu yazıda PIC16F628A ile bir LED’i Timer0 kesmesiyle yakıp söndüren, butona basıldığında yanıp sönme hızını değiştiren küçük bir proje hazırlıyoruz.
1. PIC16F628A’yı Tanıyalım
PIC16F628A, Microchip’in 14 bit komut yapısına sahip orta seviye PIC16 ailesinin bir üyesidir. Uzun süre çok yaygın kullanılan PIC16F84A ile aynı 18 bacaklı kılıfı ve büyük ölçüde aynı pin düzenini paylaşır; bu nedenle çoğu devrede onun yerine takılabilir. Yazılımda ise CMCON gibi birkaç ek ayar yapmak gerekir. Buna karşın bellek ve çevre birimi bakımından çok daha zengindir:
| Özellik | PIC16F84A | PIC16F628A |
|---|---|---|
| Program belleği (flash) | 1024 sözcük | 2048 sözcük |
| RAM | 68 bayt | 224 bayt |
| EEPROM | 64 bayt | 128 bayt |
| G/Ç pini | 13 | 16 |
| Zamanlayıcılar | Timer0 | Timer0, Timer1, Timer2 |
| Dahili osilatör | Yok | 4 MHz |
| Diğer çevre birimleri | — | CCP (yakalama/karşılaştırma/PWM), USART, 2 karşılaştırıcı |
Tablodan da görüldüğü gibi PIC16F628A’da ADC bulunmaz. Analog ölçüm gereken projelerde PIC12F675 veya PIC16F877A gibi ADC’li bir model seçmek gerekir. Microchip ailesinin diğer üyelerini Microchip kategorisinde bulabilirsiniz.
2. Dikkat Edilmesi Gereken Pinler
PIC16F628A’nın pinlerinin hepsi aynı şekilde davranmaz. Devreyi kurmadan önce şu noktaları bilmek, saatlerce hata aramanın önüne geçer:
✔️ RA5 yalnızca giriş olarak kullanılabilir. MCLRE = ON iken bu pin reset (MCLR) girişi olarak çalışır.
✔️ RA4 açık drenaj (open-drain) çıkıştır. Bu pin çıkışı yalnızca GND’ye çekebilir; LED sürmek için harici pull-up direnci gerekir.
✔️ Açılışta karşılaştırıcılar RA0–RA3 pinlerini analog giriş olarak kullanır. PORTA’yı dijital G/Ç olarak kullanmak için CMCON = 0x07 yazılmalıdır.
✔️ LVP açıkken RB4 düşük gerilimli programlama (PGM) pini olarak ayrılır. LVP = OFF ayarı bu pini normal G/Ç olarak kullanmanızı sağlar.
✔️ RB6 (PGC) ve RB7 (PGD) programlama hatlarıdır. Bu pinlere ağır yük bağlamamak gerekir.
Projede kullandığımız bağlantılar şöyledir:
| Bacak | Pin | Bu projedeki görevi |
|---|---|---|
| 4 | RA5/MCLR | Reset; 10 kΩ direnç ile 5 V’a çekilir, ICSP’de VPP |
| 5 | VSS | GND |
| 6 | RB0 | LED (330 Ω direnç üzerinden GND’ye) |
| 11 | RB5 | Buton (diğer ucu GND’ye) |
| 12 | RB6/PGC | ICSP saat hattı |
| 13 | RB7/PGD | ICSP veri hattı |
| 14 | VDD | 5 V; yanına 100 nF dekuplaj kondansatörü |
3. Gerekli Malzemeler
✔️ PIC16F628A I/P (DIP-18)
✔️ Bir PIC programlayıcı; örneğin Microchip PICkit 3
✔️ 5 V düzenli besleme, breadboard ve jumper kablolar
✔️ Bir LED, 330 Ω ve 10 kΩ direnç, 100 nF kondansatör ve bir buton
✔️ MPLAB X IDE ve XC8 derleyicisi
Farklı programlayıcıları ve ICSP adaptörlerini programlama kartları kategorisinde inceleyebilirsiniz.
4. Timer0 ile 1 ms’lik Zaman Tabanı
Dahili 4 MHz osilatörde komut saati osilatör frekansının dörtte biridir; yani her komut döngüsü 1 µs sürer. Timer0’ın ön bölücüsünü 1:4 seçtiğimizde sayaç her 4 µs’de bir artar. Sayacı 6 değerinden başlatırsak 255’ten 0’a taştığında 250 adım, yani yaklaşık 1 ms geçmiş olur. Her taşmada kesme oluşur ve program bu kesmeyi zaman tabanı olarak kullanır.
Örnek: LED’in yarım saniyede bir durum değiştirmesini istediğinizi düşünün. Ana döngü __delay_ms() ile beklerse butonu bu sürede okuyamaz. Timer0 kesmesiyle ise program her milisaniyede hem LED sayacını ilerletir hem de butonu kontrol eder; hiçbir iş diğerini bekletmez.
5. Örnek Kod (MPLAB XC8)
Aşağıdaki kod LED’i 500 ms aralıkla yakıp söndürür. Butona her basıldığında yanıp sönme aralığı 500 ms ile 100 ms arasında değişir. Buton, dahili PORTB pull-up dirençleri sayesinde harici direnç olmadan okunur ve 20 ms boyunca aynı seviyede kalmadıkça yeni bir basış kabul edilmez.
// PIC16F628A: LED + buton + Timer0 kesmesi (MPLAB XC8)
#pragma config FOSC = INTOSCIO // Dahili 4 MHz osilatör, RA6/RA7 G/Ç
#pragma config WDTE = OFF // Watchdog kapalı
#pragma config PWRTE = ON // Açılış zamanlayıcısı açık
#pragma config MCLRE = ON // RA5/MCLR reset girişi
#pragma config BOREN = ON // Brown-out reset açık
#pragma config LVP = OFF // RB4 normal G/Ç
#pragma config CPD = OFF
#pragma config CP = OFF
#include <xc.h>
#include <stdint.h>
#define _XTAL_FREQ 4000000
#define LED PORTBbits.RB0
#define BUTON PORTBbits.RB5 // Basılınca 0 olur
volatile uint8_t tik = 0; // Her ~1 ms'de 1 yapılır
void __interrupt() kesme(void)
{
if (INTCONbits.T0IF) {
TMR0 = 6; // 250 adım x 4 us = ~1 ms
INTCONbits.T0IF = 0;
tik = 1;
}
}
void main(void)
{
CMCON = 0x07; // Karşılaştırıcılar kapalı, PORTA dijital
TRISA = 0xFF;
TRISB = 0b00100000; // RB5 giriş, diğerleri çıkış
PORTB = 0;
OPTION_REG = 0b00000001; // PORTB pull-up açık, Timer0 iç saat, 1:4
TMR0 = 6;
INTCONbits.T0IE = 1;
INTCONbits.GIE = 1;
uint16_t aralik = 500; // LED durum değiştirme aralığı (ms)
uint16_t led_sayac = 0;
uint8_t buton_sayac = 0;
uint8_t buton_durum = 1; // 1 = bırakılmış
while (1) {
if (tik) {
tik = 0;
if (++led_sayac >= aralik) {
led_sayac = 0;
LED = !LED;
}
uint8_t okunan = BUTON;
if (okunan != buton_durum) {
if (++buton_sayac >= 20) { // 20 ms kararlı
buton_durum = okunan;
buton_sayac = 0;
if (okunan == 0) { // Yeni basış
aralik = (aralik == 500) ? 100 : 500;
led_sayac = 0;
}
}
} else {
buton_sayac = 0;
}
}
}
}
Kesme fonksiyonu yalnızca bir bayrak kurar; asıl iş ana döngüde yapılır. Bu yöntem kesmeyi kısa tutar ve 16 bitlik sayaçların kesme ile ana döngü arasında paylaşılmasından doğabilecek hataları önler.
Kodu yüklemek için MPLAB X’te PIC16F628A için yeni bir proje oluşturun, derleyici olarak XC8’i seçin ve kaynak dosyayı projeye ekleyin. Programlayıcıyı ICSP hatlarına bağladıktan sonra “Make and Program Device” komutuyla kod derlenir ve çipe yazılır. Devre harici 5 V ile besleniyorsa proje ayarlarında programlayıcının besleme vermesini kapalı tutun.
6. Sık Karşılaşılan Sorunlar
✔️ Programlayıcı çipi tanımıyorsa ICSP bağlantı sırasını ve MCLR hattındaki 10 kΩ direnci kontrol edin.
✔️ LED hiç yanmıyorsa TRISB ayarını ve LED’in yönünü kontrol edin.
✔️ Buton tepki vermiyorsa OPTION_REG yazmacında pull-up bitinin (RBPU) 0 olduğundan emin olun.
✔️ Zamanlama beklenenden farklıysa yapılandırma bitlerinde FOSC = INTOSCIO seçildiğini doğrulayın.
Sonuç
PIC16F628A; dahili osilatörü, üç zamanlayıcısı ve 16 G/Ç pini sayesinde kesme mantığını öğrenmek için çok uygun bir mikrodenetleyicidir. Bu projede kurduğumuz 1 ms’lik zaman tabanı; LED, buton ve ileride ekleyeceğiniz 7 segment gösterge ya da USART haberleşmesi gibi işleri aynı anda yürütmenin temelini oluşturur. Bir sonraki adımda Timer2 ile PWM üretmeyi veya USART üzerinden bilgisayara veri göndermeyi deneyebilirsiniz.