HC-SR501 ile Merdiven ve Koridor Aydınlatması: Arduino ile Adım Adım
Gece merdivenden inerken ya da karanlık bir koridorda ilerlerken anahtarı aramak hem zahmetli hem de tehlikelidir. Hareket algılandığında kendiliğinden yanan, bir süre sonra da kendiliğinden sönen bir aydınlatma bu sorunu çözer. Bu yazıda HC-SR501 hareket sensörü, bir LDR modülü, bir röle kartı ve Arduino ile yalnızca karanlıkta çalışan otomatik bir merdiven ve koridor aydınlatmasını adım adım kuruyoruz.
1. Sistem Nasıl Çalışır?
HC-SR501, ortamdaki insan vücudunun yaydığı kızılötesi ışınımdaki değişimi algılayan pasif kızılötesi (PIR) bir sensördür. Biri algılama alanına girdiğinde çıkış pini HIGH olur. Arduino bu sinyali okur, LDR modülüyle ortamın karanlık olup olmadığını kontrol eder ve gerekirse röle üzerinden lambayı yakar.
✔️ HC-SR501: Hareketi algılar ve dijital bir çıkış sinyali verir.
✔️ LDR modülü: Gündüz lambanın boşuna yanmasını önler.
✔️ Arduino: Karar verir ve yanma süresini sayar.
✔️ Röle kartı: Lambayı veya LED aydınlatmayı anahtarlar.
Yanma süresini sensörün kendi trimpotu yerine Arduino’da tutmak, süreyi koddan kolayca değiştirmenizi ve LDR koşulunu da hesaba katmanızı sağlar.
2. HC-SR501’i Tanıyalım
Modülün üzerinde iki trimpot ve bir tetikleme jumper’ı bulunur. Bu ayarlar, sensörün nasıl davranacağını doğrudan belirler. Değerler üreticiye göre bir miktar farklılık gösterebilir; kesin aralıklar için modülünüzün datasheet’ine bakın.
| Ayar | Görevi | Bu projede önerilen |
|---|---|---|
| Hassasiyet trimpotu | Algılama mesafesini ayarlar (yaklaşık 3–7 m) | Merdiven uzunluğuna göre orta konum |
| Süre trimpotu | Çıkışın HIGH kalma süresini ayarlar | En kısa süre; süreyi Arduino tutar |
| Tetikleme jumper’ı (H/L) | H: hareket sürdükçe süre uzar; L: tek tetikleme | H (tekrarlanabilir tetikleme) |
| Besleme | Genellikle 5 V ve üzeri ile çalışır | Arduino’nun 5 V pini |
| Çıkış | Hareket varken yaklaşık 3,3 V HIGH | Arduino doğrudan HIGH olarak okur |
Örnek: Sensörü ilk kez enerjilendirdiğinizde çıkış bir süre kararsız davranabilir. Sensörün enerji verildikten sonra kararlı hâle gelmesi yaklaşık bir dakika sürer; bu sürede gelen tetiklemeleri dikkate almayın.
3. Gerekli Malzemeler
✔️ Arduino Uno veya uyumlu bir kart (örneğin Arduino Uno R3)
✔️ HC-SR501 PIR hareket sensörü
✔️ LDR modülü (fotosel ışık sensörü)
✔️ 5 V 1 kanal röle kartı
✔️ Breadboard ve jumper kablolar
✔️ Deneme için düşük gerilimli bir LED şerit veya lamba
Birden fazla kat veya koridor için daha çok kanallı seçenekleri röle kartları kategorimizde bulabilirsiniz.
4. Bağlantı Şeması
| Modül pini | Arduino Uno | Not |
|---|---|---|
| HC-SR501 VCC | 5 V | Pin sırasını kartın arkasından kontrol edin |
| HC-SR501 OUT | D2 | Hareket varken HIGH |
| HC-SR501 GND | GND | Tüm GND’ler ortak olmalıdır |
| LDR modülü VCC / GND | 5 V / GND | Eşik, modül üzerindeki trimpotla ayarlanır |
| LDR modülü DO | D3 | Dijital çıkış |
| Röle IN | D7 | Röle kartının VCC’si 5 V’a, GND’si GND’ye |
HC-SR501’in pin sırası bazı kartlarda farklı olabilir. Pin yazıları genellikle lens çıkarıldığında kartın üzerinde görünür; bağlamadan önce mutlaka kontrol edin.
5. Arduino Kodu
Aşağıdaki kod, ortam karanlıksa hareket algılandığında lambayı yakar ve son hareketten 30 saniye sonra söndürür. Lamba yanarken gelen her yeni hareket süreyi baştan başlatır. Böylece merdivende biri olduğu sürece ışık sönmez.
const int PIR_PIN = 2;
const int LDR_PIN = 3;
const int ROLE_PIN = 7;
const bool ROLE_AKTIF_LOW = true; // Röle modülünüz HIGH ile çekiyorsa false yapın
const bool LDR_KARANLIKTA_HIGH = true; // LDR modülünüz karanlıkta LOW veriyorsa false yapın
const unsigned long YANMA_SURESI = 30000; // Son hareketten sonra 30 saniye yanık kalır
unsigned long sonHareket = 0;
bool lambaAcik = false;
void lamba(bool acik) {
if (ROLE_AKTIF_LOW) {
digitalWrite(ROLE_PIN, acik ? LOW : HIGH);
} else {
digitalWrite(ROLE_PIN, acik ? HIGH : LOW);
}
lambaAcik = acik;
}
bool karanlikMi() {
bool ldr = digitalRead(LDR_PIN);
return LDR_KARANLIKTA_HIGH ? ldr : !ldr;
}
void setup() {
pinMode(PIR_PIN, INPUT);
pinMode(LDR_PIN, INPUT);
pinMode(ROLE_PIN, OUTPUT);
lamba(false);
delay(60000); // HC-SR501 açılışta yaklaşık 1 dakika ısınır
}
void loop() {
if (digitalRead(PIR_PIN) == HIGH) {
if (lambaAcik || karanlikMi()) {
sonHareket = millis();
lamba(true);
}
}
if (lambaAcik) {
if (millis() - sonHareket > YANMA_SURESI) {
lamba(false);
}
}
}
Lamba yandıktan sonra LDR artık lambanın ışığını göreceği için kod, lamba açıkken LDR’ye bakmaz. Aksi hâlde lamba kendi ışığı yüzünden “ortam aydınlık” sonucuna varıp sönebilir. Röle ve LDR modüllerinin çıkış mantığı üreticiye göre ters olabileceğinden kodun başındaki iki ayarı kendi modüllerinize göre değiştirin.
6. Montaj ve Ayar İpuçları
✔️ Sensörü merdivenin başına veya koridorun girişine, insanların algılama alanından sensöre doğru değil, yanlamasına geçeceği şekilde yerleştirin; PIR sensörler yana doğru hareketi daha iyi algılar.
✔️ Kalorifer peteği, klima çıkışı ve doğrudan güneş ışığı alan noktalardan uzak durun; ani sıcaklık değişimleri yanlış tetiklemeye yol açabilir.
✔️ LDR modülünü lambanın ışığını doğrudan görmeyeceği bir yere koyun ve eşik trimpotunu akşam ışığında ayarlayın.
✔️ Uzun bir merdivende her iki uca birer sensör koyup çıkışlarını iki ayrı pinden okuyabilirsiniz.
7. Güvenlik
✔️ Röleyle 230 V şebeke gerilimini anahtarlayacaksanız bağlantıları enerji yokken yapın, açık uç bırakmayın ve devreyi yalıtkan bir kutuya yerleştirin.
✔️ Röle kontaklarının akım ve gerilim değerlerini, bağlayacağınız lambanın değerleriyle karşılaştırın.
✔️ Şebeke gerilimiyle çalışma konusunda deneyiminiz yoksa ilk denemeleri düşük gerilimli bir LED şeritle yapın ve kalıcı tesisatı bir elektrikçiye bırakın.
Sonuç
HC-SR501, düşük maliyeti ve kolay kullanımıyla hareketle çalışan aydınlatma projeleri için en pratik sensörlerden biridir. Bir LDR modülü ve bir röle kartı eklediğinizde yalnızca gerektiğinde yanan, enerji tasarrufu sağlayan bir merdiven veya koridor aydınlatması elde edersiniz. Sensörü doğru yere yerleştirip trimpotlarını iyi ayarlarsanız bu temel yapıyı garaj, depo veya bahçe yolu aydınlatması gibi farklı projelere de kolayca uyarlayabilirsiniz.