HC-SR04 Ultrasonik Sensör ile Mesafe Ölçümü

15-11-2026 17:16
HC-SR04 Ultrasonik Sensör ile Mesafe Ölçümü

Mesafe ölçümü; duvara çarpmayan robotlardan depo doluluk uyarısına, basit bir park sensöründen otomatik kapılara kadar birçok projenin temelidir. HC-SR04, bu iş için hobi elektroniğinde en çok bilinen ultrasonik mesafe sensörüdür: bir tetik darbesiyle ses dalgası gönderir, yankının geri dönüş süresini ölçer ve siz bu süreden mesafeyi santimetre olarak hesaplarsınız.

Bu yazıda sensörün nasıl çalıştığını, Arduino’ya nasıl bağlandığını, hesaplamada nelere dikkat edilmesi gerektiğini ve hangi durumlarda kızılötesi sensörlerin daha iyi bir alternatif olduğunu ele alıyoruz.


HC-SR04 Nedir ve Nasıl Çalışır?

HC-SR04 ultrasonik mesafe sensörü 40 kHz frekansında kısa bir ultrasonik ses dalgası gönderir ve bu sesin bir engele çarpıp geri dönmesini bekler. Sesin havadaki hızı yaklaşık 340 m/s (0,034 cm/µs) kabul edilirse, gidiş-dönüş süresinin yarısı ile ses hızının çarpımı mesafeyi verir:

mesafe_cm = (sure_us * 0.034) / 2;

Ölçüm aralığı çoğu modülde yaklaşık 2 cm ile 400 cm arasındadır; yumuşak, eğimli veya sesi emen yüzeylerde menzil kısalır ve ölçümler kararsızlaşır. Üreticilerin belirttiği milimetre düzeyindeki hassasiyet; ideal koşullar, sensöre dik duran ve sert bir yüzey için geçerlidir. Ortam sıcaklığı da ses hızını bir miktar değiştirir; ev tipi bir park sensöründe bu sapma genellikle önemsizdir, hassas bir seviye ölçümünde ise kalibrasyon gerekir.

Modülün dört pini vardır: VCC, Trig, Echo ve GND. Besleme gerilimi 5 V’tur. Trig pinine kısa bir tetik darbesi (en az 10 µs süren bir HIGH darbe) verilir, ardından Echo pininin HIGH kaldığı süre pulseIn fonksiyonuyla veya bir kesme/timer ile ölçülür.


Arduino’ya Bağlamak

Arduino Uno R3 5 V lojik seviyede çalıştığı için HC-SR04 ile gerilim açısından uyumludur. Örnek bağlantı:

✔️ VCC → 5 V
✔️ GND → GND
✔️ Trig → dijital pin 9
✔️ Echo → dijital pin 10

Echo pinini ESP32 veya STM32 gibi 3,3 V ile çalışan bir karta doğrudan bağlamak risklidir, çünkü Echo çıkışı 5 V seviyesindedir. Bu durumda Echo hattında bir direnç bölücü veya seviye dönüştürücü kullanın. Trig pini genellikle 3,3 V’luk sinyalle de tetiklenebilir, yine de modülünüzün dokümanını kontrol etmekte fayda vardır.

const int trigPin = 9;
const int echoPin = 10;

void setup() {
  Serial.begin(9600);
  pinMode(trigPin, OUTPUT);
  pinMode(echoPin, INPUT);
}

void loop() {
  digitalWrite(trigPin, LOW);
  delayMicroseconds(2);
  digitalWrite(trigPin, HIGH);
  delayMicroseconds(10);
  digitalWrite(trigPin, LOW);

  long sure = pulseIn(echoPin, HIGH, 30000); // us, zaman asimi
  if (sure == 0) {
    Serial.println("Yankı yok / menzil dışı");
  } else {
    float cm = (sure * 0.034) / 2.0;
    Serial.print("Mesafe: ");
    Serial.print(cm, 1);
    Serial.println(" cm");
  }
  delay(100);
}

pulseIn fonksiyonunun üçüncü parametresi zaman aşımı süresidir; önünde engel olmadığında fonksiyonun uzun süre beklemesini önler. Yankı gelmezse fonksiyon 0 döndürür. Sensörü çok sık tetiklemek, önceki ölçümün yankısı henüz sönmeden yeni ölçüm yapılmasına ve hatalı sonuçlara yol açabilir; ölçümler arasında 50–100 ms beklemek çoğu uygulama için yeterlidir.


Sonucu Göstermek ve Park Sensörüne Dönüştürmek

İlk kontrol Seri Monitör ile yapılır. Kalıcı bir gösterge için 2x16 I2C LCD iyi bir seçimdir: bir satırda mesafe santimetre olarak, diğer satırda “yakın / orta / uzak” gibi basit bir durum bilgisi gösterilir. Mesafe belirli bir eşiğin altına indiğinde buzzer veya LED ile uyarı vermek, klasik bir park sensörünün yaptığı işin ta kendisidir. Kararı tek bir ölçüme değil, birkaç ölçümün medyanına veya ortalamasına göre vermek yanlış alarmları azaltır.

Robot arabalarda HC-SR04 genellikle aracın ön tarafına, ileriyi görecek şekilde monte edilir. Küçük bir 2WD robot şasisinde sensör, motor sürücü ve Arduino aynı şasi üzerinde bulunur. Motorların çektiği akım ve ürettiği gürültü, dijital bir ölçümü bile bozabilir; sensörü motor kablolarından uzak tutun, GND bağlantılarını sağlam yapın ve gerekirse 5 V hattına bir filtre kondansatörü ekleyin.


Ultrasonik mi, Kızılötesi mi?

HC-SR04 her uygulama için doğru seçim değildir. Yumuşak bir kumaş, eğimli bir yüzey veya dar bir köşe ultrasonik ölçümü yanıltabilir. Böyle durumlarda veya yalnızca engel olup olmadığını bilmeniz gereken uygulamalarda kızılötesi sensörler daha uygun olabilir. Örneğin MZ80 (E18-D80NK) kızılötesi sensör ayarlanabilir bir mesafede dijital çıkış verir; mesafeyi santimetre olarak ölçmez, yalnızca engel olup olmadığını bildirir. Analog çıkışlı Sharp tipi IR sensörler ise belirli bir mesafe aralığında mesafeye göre değişen bir gerilim verir ve ADC ile okunur.

Özetle, orta mesafede sayısal bir mesafe değeri istiyorsanız HC-SR04 iyi bir başlangıçtır. Kızılötesi sensörler toz, güneş ışığı ve hedefin rengi ile malzemesinden etkilenir; ultrasonik sensörleri ise yumuşak yüzeyler ve daha az ölçüde rüzgâr etkiler. Çoğu zaman, projeye uygun olanı seçmek ikisini birlikte kullanmaktan daha doğru bir çözümdür.


Sık Yapılan Hatalar

✔️ Echo pinini 3,3 V’luk bir karta doğrudan bağlamak.
✔️ Trig ve Echo pinlerini kodda ters tanımlamak.
✔️ pulseIn fonksiyonunu zaman aşımı vermeden kullanmak; önünde engel olmadığında program her ölçümde 1 saniyeye kadar bekler.
✔️ Sensörü eğik monte etmek veya verici/alıcı kapsüllerin önünü kapatmak.
✔️ Sensörü 5 V yerine 3,3 V ile besleyip çalışmadığını düşünmek. HC-SR04’ün çoğu sürümü 5 V ile çalışır.


Sonuç

HC-SR04, kısa bir tetik darbesi ve Echo süresinin ölçülmesiyle çalışan, Arduino ile kolayca kullanılabilen bir ultrasonik mesafe sensörüdür. Formül basittir; güvenilir sonuç almak ise doğru montaja, zaman aşımı kullanımına, ortalama almaya ve 5 V / 3,3 V uyumuna bağlıdır. Park sensörü, robotta engel algılama veya tank seviyesi ölçümü gibi projelerde önce mesafeyi Seri Monitör’de doğru gördüğünüzden emin olun, sonra LCD ekranı ve uyarıyı ekleyin. Hedef yüzey ultrasonik ölçüme uygun değilse kızılötesi bir engel sensörü daha iyi bir çözüm olabilir.

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.