FreeRTOS Nedir? ESP32 ile Çoklu Görev Başlangıcı

17-11-2026 14:18
FreeRTOS Nedir? ESP32 ile Çoklu Görev Başlangıcı

Arduino ile proje geliştirirken her şey tek bir loop() fonksiyonunda, sırayla çalışır. Proje büyüdükçe sensör okumak, ekranı güncellemek, Wi-Fi üzerinden veri göndermek ve bir butonu takip etmek gibi işler birbirini beklemeye başlar. ESP32’de bu sorunun hazır bir çözümü vardır: FreeRTOS. Bu yazıda FreeRTOS’un ne olduğunu, ESP32’de nasıl çalıştığını ve Arduino IDE ile ilk çoklu görev programınızı nasıl yazacağınızı anlatıyoruz.


1. FreeRTOS Nedir?

FreeRTOS, mikrodenetleyiciler için geliştirilmiş, açık kaynaklı ve ücretsiz bir gerçek zamanlı işletim sistemidir (RTOS: Real-Time Operating System). Bilgisayarlardaki işletim sistemleri gibi dosya sistemi veya pencere arayüzü sunmaz. Temel görevi, programınızı birbirinden bağımsız görevlere (task) bölmenizi ve bu görevlerin işlemci zamanını düzenli biçimde paylaşmasını sağlamaktır.

“Gerçek zamanlı” ifadesi, işlemcinin çok hızlı olduğu anlamına gelmez. Burada önemli olan, kritik bir işin belirli bir süre içinde ve öngörülebilir şekilde yapılmasıdır.

Örnek: Bir sulama projesinde toprak nemini her saniye ölçtüğünüzü ve aynı anda Wi-Fi üzerinden telefona veri gönderdiğinizi düşünün. FreeRTOS ile ölçüm ve gönderim ayrı görevlerde çalışır; bağlantı yavaşladığında bile ölçümler aksamaz.


2. ESP32’de FreeRTOS Zaten Çalışıyor

ESP32’nin Arduino desteği, Espressif’in ESP-IDF yazılım çatısı üzerine kuruludur ve ESP-IDF de FreeRTOS’u kullanır. Bu yüzden ayrıca kütüphane kurmanıza gerek yoktur; FreeRTOS fonksiyonlarını Arduino IDE’de doğrudan kullanabilirsiniz.

✔️ setup() ve loop() fonksiyonları, Arduino çekirdeğinin oluşturduğu “loopTask” adlı bir görevin içinde çalışır.
✔️ Bu görev varsayılan olarak 1 numaralı çekirdekte çalışır. Wi-Fi ve Bluetooth işlemleri ise çoğunlukla 0 numaralı çekirdekte yürütülür.
✔️ ESP32’de delay() fonksiyonu da arka planda vTaskDelay() fonksiyonunu kullanır. Bu nedenle bekleme sırasında yalnızca o görev durur, diğer görevler çalışmaya devam eder.


3. Temel Kavramlar: Görev, Öncelik ve Zamanlayıcı

✔️ Görev (task): Kendi sonsuz döngüsü olan ve bağımsız çalışan bir fonksiyondur. Her görevin kendine ait bir yığın (stack) belleği vardır.
✔️ Öncelik (priority): Aynı anda çalışmaya hazır birden fazla görev varsa önce önceliği yüksek olan çalışır. Sayı büyüdükçe öncelik artar.
✔️ Zamanlayıcı (scheduler): Hangi görevin ne zaman çalışacağına karar veren FreeRTOS birimidir. Aynı önceliğe sahip görevler işlemciyi sırayla paylaşır.
✔️ Tick: Zamanlayıcının kullandığı zaman birimidir. ESP32’nin Arduino desteğinde bir tick varsayılan olarak 1 ms’dir.

Örnek: Bir görevin DHT11 sıcaklık nem sensörünü her 2 saniyede bir okuyup ardından beklemeye geçtiğini düşünün. Bu sırada işlemci boş kalmaz; zamanlayıcı ekranı güncelleyen görevi çalıştırır. Bekleme süresi dolduğunda sensör görevi yeniden çalışmaya hazır hâle gelir.


4. Klasik loop() ile FreeRTOS Görevleri Karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, alışık olduğunuz loop() yaklaşımıyla FreeRTOS görevleri arasındaki temel farkları özetler.

Özellik Klasik loop() yaklaşımı FreeRTOS görevleri
Çalışma şekli Tüm işler tek döngüde, sırayla yapılır Her iş kendi görevinde, bağımsız çalışır
Bekleme Arduino Uno gibi kartlarda delay() tüm programı durdurur; çözüm için millis() ile zaman takibi gerekir vTaskDelay() yalnızca çağıran görevi bekletir
Öncelik Yoktur; işlerin sırasını kodun sırası belirler Her göreve ayrı öncelik verilebilir
Çekirdek kullanımı Program tek çekirdekte çalışır Görevler istenen çekirdeğe atanabilir
Bellek ihtiyacı Düşüktür Her görev için ayrı yığın belleği gerekir
Uygun olduğu projeler Basit, tek işli projeler Wi-Fi, sensör ve ekranı birlikte kullanan projeler

Basit bir LED veya buton projesi için FreeRTOS’a geçmeniz gerekmez. Farklı zamanlamalara sahip birkaç işi aynı anda yürütmeniz gerektiğinde ise görevlerle yazılan kod hem daha düzenli olur hem de bakımı kolaylaşır.


5. İlk Çoklu Görev Örneği

Aşağıdaki örnekte iki görev oluşturuyoruz. Birinci görev dahili LED’i 250 ms aralıklarla yakıp söndürür. İkinci görev ise her saniye Seri Monitör’e bir sayaç değeri ve çalıştığı çekirdeğin numarasını yazdırır. Denemek için bir ESP32 Wi-Fi + Bluetooth Geliştirme Kartı yeterlidir. Harici LED kullanmak isterseniz devreyi bir breadboard üzerinde kurabilirsiniz.

#define LED_PIN 2

void ledGorevi(void *parametre) {
  pinMode(LED_PIN, OUTPUT);
  for (;;) {
    digitalWrite(LED_PIN, HIGH);
    vTaskDelay(pdMS_TO_TICKS(250));
    digitalWrite(LED_PIN, LOW);
    vTaskDelay(pdMS_TO_TICKS(250));
  }
}

void seriGorevi(void *parametre) {
  uint32_t sayac = 0;
  for (;;) {
    Serial.print("Sayac: ");
    Serial.print(sayac++);
    Serial.print("  Cekirdek: ");
    Serial.println(xPortGetCoreID());
    vTaskDelay(pdMS_TO_TICKS(1000));
  }
}

void setup() {
  Serial.begin(115200);
  xTaskCreatePinnedToCore(ledGorevi, "LED", 2048, NULL, 1, NULL, 1);
  xTaskCreatePinnedToCore(seriGorevi, "Seri", 4096, NULL, 1, NULL, 0);
}

void loop() {
  // loop() de bir gorevdir; burada yapacak is yoksa beklemede kalir
  vTaskDelay(pdMS_TO_TICKS(1000));
}

Birçok ESP32 geliştirme kartında dahili LED GPIO 2’ye bağlıdır. Kartınızda farklı bir pin kullanılıyorsa LED_PIN değerini değiştirin. xTaskCreatePinnedToCore() fonksiyonunun parametreleri şunlardır:

✔️ Görev fonksiyonu ve adı: İlk parametre çalışacak fonksiyondur. İkinci parametre, hata ayıklama sırasında görünen görev adıdır.
✔️ Yığın boyutu: ESP32’de bu değer bayt cinsinden verilir. Seri port kullanan görevlere biraz daha geniş yığın ayırmak güvenli bir tercihtir.
✔️ Parametre ve öncelik: Göreve bir değer aktarmayacaksanız NULL yazılır. Öncelik olarak 1 verildiğinde görev, loop() göreviyle aynı düzeyde çalışır.
✔️ Görev tanıtıcısı ve çekirdek: Görevi sonradan durdurmak veya silmek için tanıtıcı (handle) kullanılır; gerekmiyorsa NULL yazılır. Son parametre, görevin çalışacağı çekirdeği (0 veya 1) belirler.


6. Görevler Arası Veri Paylaşımı: Kuyruk ve Mutex

İki görev aynı değişkene aynı anda erişirse beklenmedik sonuçlar ortaya çıkabilir. FreeRTOS bu durum için hazır araçlar sunar.

✔️ Kuyruk (queue): Bir görevin ürettiği veriyi başka bir göreve güvenli şekilde aktarır. xQueueCreate() ile oluşturulur; veri xQueueSend() ile gönderilir ve xQueueReceive() ile okunur.
✔️ Mutex: Seri port veya I2C hattı gibi ortak bir kaynağı aynı anda yalnızca bir görevin kullanmasını sağlar. xSemaphoreCreateMutex() ile oluşturulur. Görev kaynağı xSemaphoreTake() ile alır, işi bitince xSemaphoreGive() ile serbest bırakır.

Örnek: Sensör görevinin ölçtüğü sıcaklık değerini kuyruğa yazdığını, ekran görevinin de bu değeri kuyruktan alıp OLED ekrana yazdırdığını düşünün. Böylece iki görev ortak bir değişken kullanmadan veri alışverişi yapar.


7. Sık Yapılan Hatalar

✔️ Beklemesiz döngü yazmak: İçinde vTaskDelay() bulunmayan bir döngü işlemciyi sürekli meşgul eder. Daha düşük öncelikli görevler çalışamaz ve görev watchdog’u (Task Watchdog) uyarı verebilir.
✔️ Yığını küçük tutmak: Yetersiz yığın belleği, kartın hata verip yeniden başlamasına yol açar. Bir görevin kullanmadığı yığın miktarını uxTaskGetStackHighWaterMark() fonksiyonuyla kontrol edebilirsiniz.
✔️ Görev fonksiyonunun sonlanmasına izin vermek: FreeRTOS’ta görev fonksiyonları geri dönmemelidir. İşi biten bir görev, kendini vTaskDelete(NULL) ile silmelidir.
✔️ Tek çekirdekli modelleri unutmak: ESP32-S2 ve ESP32-C3 tek çekirdeklidir. Bu kartlarda görevleri 1 numaralı çekirdeğe atayamazsınız; xTaskCreate() kullanmak daha doğrudur.


Sonuç

FreeRTOS, ESP32’de zaten çalışan ve projelerinizi düzenli görevlere bölmenizi sağlayan güçlü bir araçtır. İşe iki basit görevle başlayabilir; vTaskDelay(), öncelik ve çekirdek ataması gibi temel kavramları öğrendikten sonra kuyruk ve mutex kullanımına geçebilirsiniz. Projenize uygun kartları ESP32 kategorisinde bulabilirsiniz.

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.