EEPROM Nedir? Arduino ve AT24C256 ile Veri Saklama

16-11-2026 17:16
EEPROM Nedir? Arduino ve AT24C256 ile Veri Saklama

Bir Arduino projesinde ayarları, sayaç değerini veya kalibrasyon verisini kaydedip kart kapandıktan sonra da okumak isteyebilirsiniz. RAM’deki değişkenler enerji kesilince silindiği için bu iş için EEPROM kullanılır. Bu yazıda EEPROM’un ne olduğunu, Arduino’nun dahili EEPROM belleğini ve harici AT24C256 modülünü nasıl kullanacağınızı anlatıyoruz.


1. EEPROM Nedir?

EEPROM (Electrically Erasable Programmable Read-Only Memory), elektriksel olarak silinip yeniden yazılabilen kalıcı bir bellektir. Besleme kesildiğinde içindeki veri kaybolmaz.

✔️ RAM hızlıdır ancak enerji kesilince içeriği silinir.

✔️ Flash bellek program kodunu tutar; EEPROM ise çalışma sırasında değişen küçük verileri saklamak için uygundur.

✔️ Bayt bayt okunup yazılabildiği için ayar ve sayaç gibi veriler için kullanışlıdır.

Örnek: Cihazda en son seçilen çalışma modunu saklayıp cihazın açılışta aynı modda başlamasını sağlayabilirsiniz.


2. Arduino’nun Dahili EEPROM’u

ATmega328P tabanlı kartlarda (Uno, Nano gibi) 1024 bayt dahili EEPROM bulunur. Arduino IDE ile birlikte gelen EEPROM kütüphanesi sayesinde ek donanıma gerek kalmadan kullanılabilir.

✔️ EEPROM.read(adres) ile bir bayt okunur.

✔️ EEPROM.write(adres, değer) ile bir bayt yazılır.

✔️ EEPROM.update(adres, değer) yalnızca değer farklıysa yazar; böylece belleğin yazma ömrü korunur.

✔️ EEPROM.put() ve EEPROM.get() ile int, float ve yapı (struct) gibi birden fazla bayt kaplayan veriler kolayca saklanır.


3. Dahili EEPROM ile Örnek Kod

Aşağıdaki örnek, kart her açıldığında bir sayacı artırır ve değeri EEPROM’a kaydeder. Kartın kaç kez açıldığını Seri Monitör’de görebilirsiniz.

#include <EEPROM.h>

const int adres = 0;
unsigned int sayac;

void setup() {
  Serial.begin(9600);
  EEPROM.get(adres, sayac);

  if (sayac == 0xFFFF) {
    sayac = 0;
  }

  sayac++;
  EEPROM.put(adres, sayac);

  Serial.print("Acilis sayisi: ");
  Serial.println(sayac);
}

void loop() {
}

✔️ Hiç yazılmamış bir EEPROM’da tüm baytlar 0xFF değerindedir; bu yüzden ilk okumada bu durum kontrol edilir.

✔️ Veri, setup() içinde yalnızca bir kez yazıldığı için bellek gereksiz yere yıpranmaz.

✔️ put() ve get(), değişkenin boyutuna göre kaç bayt kullanılacağını kendileri hesaplar.

Örnek: Aynı yöntemi float türündeki bir kalibrasyon katsayısı için kullanırsanız, katsayı kart yeniden başlasa bile korunur.


4. AT24C256 ile Harici Bellek

Dahili 1 KB yetmediğinde I2C ile bağlanan harici EEPROM çipleri kullanılır. AT24C256, 256 kilobit (32 KB) kapasiteli bir I2C EEPROM’dur. Modüllerin I2C adresi genellikle 0x50’dir; çipin A0–A2 adres pinleriyle 0x50–0x57 aralığında değiştirilebilir. Modülünüzün dokümanını kontrol edin.

✔️ SDA ve SCL pinleri Arduino’nun I2C pinlerine bağlanır (Uno’da A4 ve A5).

✔️ VCC ve GND bağlantıları yapılır; besleme gerilimini modülün dokümanından kontrol edin.

✔️ Aynı hatta birden fazla çip, farklı adreslerle kullanılabilir.

✔️ I2C’nin temel çalışma mantığı için I2C yazımıza göz atabilirsiniz.

Örnek: Sıcaklık ölçümlerini belirli aralıklarla AT24C256’ya yazarsanız, kartın enerjisi kesilse bile kayıtlar bellekte kalır ve daha sonra okunabilir.

Dahili EEPROM ve AT24C256 karşılaştırması:

Özellik Dahili EEPROM (ATmega328P) AT24C256
Kapasite 1 KB (1024 bayt) 32 KB (256 kilobit)
Bağlantı Mikrodenetleyicinin içinde, ek donanım gerekmez I2C (SDA, SCL)
Kütüphane EEPROM.h Wire.h
Bellek adresi 0–1023 16 bit (0–32767)
Uygun kullanım Ayarlar, sayaçlar, kalibrasyon değerleri Veri kaydı, daha büyük tablolar

5. Wire Kütüphanesi ile Okuma ve Yazma

AT24C256 gibi çiplerde bellek adresi 16 bittir; bu yüzden önce adresin üst ve alt baytı gönderilir, ardından veri yazılır veya okunur.

#include <Wire.h>

const byte cipAdres = 0x50;

void yaz(unsigned int adres, byte veri) {
  Wire.beginTransmission(cipAdres);
  Wire.write(adres >> 8);
  Wire.write(adres & 0xFF);
  Wire.write(veri);
  Wire.endTransmission();
  delay(5);
}

byte oku(unsigned int adres) {
  Wire.beginTransmission(cipAdres);
  Wire.write(adres >> 8);
  Wire.write(adres & 0xFF);
  Wire.endTransmission();
  Wire.requestFrom(cipAdres, (byte)1);
  return Wire.available() ? Wire.read() : 0;
}

void setup() {
  Serial.begin(9600);
  Wire.begin();

  yaz(100, 42);
  Serial.println(oku(100));
}

void loop() {
}

✔️ Yazmadan sonraki kısa bekleme, çipin yazma işlemini tamamlaması için gereklidir. Gereken süre datasheet’te yazma döngüsü süresi (tWR) olarak verilir; çoğu sürümde birkaç milisaniyedir.

✔️ Okuma yaparken önce adres gönderilir, sonra requestFrom() ile veri istenir.

✔️ Bu örnekte 0x50 adresi kullanılmıştır; modülünüzün adresini bir I2C tarayıcı koduyla doğrulayabilirsiniz.


6. Yazma Ömrü ve Sık Yapılan Hatalar

EEPROM hücreleri sınırsız sayıda yazılamaz. ATmega328P’nin dahili EEPROM’u için yaklaşık 100.000 yazma döngüsü belirtilir. AT24C256’da bu değer üreticiye ve çip sürümüne göre 100.000 ile 1.000.000 arasında değişir; kesin değer için kullandığınız çipin datasheet’ine bakın.

✔️ loop() içinde sürekli EEPROM.write() çağırmak belleği hızla yıpratır.

✔️ Mümkünse update() kullanın ve veriyi yalnızca değiştiğinde kaydedin.

✔️ Sık değişen verileri RAM’de tutup belirli aralıklarla veya kapanmadan önce EEPROM’a yazın.

✔️ Aynı adrese sürekli yazmak yerine kayıtları farklı adreslere dağıtmak belleğin ömrünü uzatır.

✔️ Float ve struct gibi birden fazla bayt kaplayan verilerde adreslerin çakışmamasına dikkat edin.


7. Deneme İçin Gerekli Malzemeler

Dahili EEPROM denemeleri için bir Arduino kartı yeterlidir; harici bellek için ayrıca bir I2C EEPROM modülü ve bağlantı kabloları gerekir.

✔️ Başlangıç için Arduino Uno R3 kullanabilirsiniz.

✔️ Kurulum için breadboard ve jumper kablolar yeterlidir.

✔️ Farklı geliştirme kartları için programlama kartları kategorisine göz atabilirsiniz.


Sonuç

EEPROM, ayarlar ve sayaçlar gibi küçük verileri kart kapansa bile saklamanın pratik bir yoludur. Arduino Uno’nun 1 KB’lık dahili EEPROM’u çoğu basit proje için yeterlidir; daha fazlası gerektiğinde AT24C256 gibi I2C EEPROM’lar kullanılır. Yazma ömrünü göz önünde bulundurup update() gibi yöntemleri kullanırsanız verileriniz uzun süre güvende kalır.

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.