DS18B20 ve Röle ile Sıcaklık Kontrolü: Arduino ile Termostat Yapımı
Akvaryum ısıtıcısı, kuluçka makinesi, küçük bir sera ya da fermantasyon dolabı… Bu projelerin hepsinde ortak bir ihtiyaç vardır: sıcaklığı belirli bir değerde tutmak. Hazır termostat modülleri bu işi görür; ancak Arduino ile kendi termostatınızı yaptığınızda hedef sıcaklığı, toleransı ve güvenlik davranışını tamamen siz belirlersiniz. Bu yazıda su geçirmez DS18B20 dijital ısı sensörü ve bir röle kartıyla Arduino tabanlı basit bir termostat kuruyoruz.
1. Termostat Nasıl Çalışır?
Termostat, sıcaklığı sürekli ölçen ve ölçtüğü değere göre bir yükü açıp kapatan devredir. Bizim projemizde görevler şöyle dağılır:
✔️ DS18B20: Sıcaklığı ölçer ve sonucu tek bir veri hattı üzerinden (1-Wire) dijital olarak gönderir.
✔️ Arduino: Ölçülen değeri hedef sıcaklıkla karşılaştırır ve rölenin açık mı kapalı mı olacağına karar verir.
✔️ Röle kartı: Arduino’nun küçük kontrol sinyaliyle ısıtıcı, fan veya pompa gibi daha yüksek güçlü bir yükü anahtarlar.
DS18B20 dijital çıkış verdiği için analog sensörlerdeki gibi kablo uzunluğuna bağlı gerilim kaybı ölçüm sonucunu doğrudan etkilemez. Datasheet’e göre sensör −55 °C ile +125 °C arasında ölçüm yapar; −10 °C ile +85 °C aralığında doğruluğu ±0,5 °C’dir.
2. Gerekli Malzemeler
✔️ Arduino Uno R3 veya uyumlu bir kart
✔️ Su geçirmez DS18B20 sıcaklık sensörü
✔️ 4,7 kΩ direnç (veri hattı için pull-up)
✔️ Breadboard, jumper kablolar ve USB kablosu
3. Devre Bağlantısı
Su geçirmez DS18B20 sensörlerde genellikle üç kablo bulunur: kırmızı VCC, siyah GND, sarı ise veri hattıdır. Renkler üreticiye göre değişebileceği için bağlamadan önce ürün bilgisini kontrol edin.
✔️ Sensörün VCC kablosunu Arduino’nun 5 V pinine, GND kablosunu GND’ye bağlayın.
✔️ Veri kablosunu D2’ye bağlayın ve veri hattı ile 5 V arasına 4,7 kΩ direnç yerleştirin.
✔️ Röle kartının VCC pinini 5 V’a, GND pinini GND’ye, IN pinini ise D7’ye bağlayın.
✔️ Yükü rölenin COM ve NO uçlarına bağlayın. Böylece röle çekmediğinde yük kapalı kalır.
Pull-up direnci unutulursa sensör çoğu zaman okunamaz ve kütüphane −127 °C değerini döndürür. Bu değeri gördüğünüzde ilk olarak direnci ve veri kablosunu kontrol edin.
4. Histerezis Neden Gerekli?
En basit termostat mantığı şudur: sıcaklık hedefin altındaysa ısıtıcıyı aç, üstündeyse kapat. Ancak sıcaklık hedef değerin çevresinde dolaşırken bu yöntem röleyi saniyede birkaç kez açıp kapatabilir. Bu durum rölenin kontaklarını hızla yıpratır ve yükün de ömrünü kısaltır.
Çözüm, histerezis adı verilen küçük bir tolerans bandı kullanmaktır. Röle, sıcaklık hedefin belirli bir miktar altına düştüğünde açılır, hedefin aynı miktar üstüne çıktığında kapanır. Bu bandın içindeyken röle durumunu değiştirmez.
Örnek: Hedef sıcaklığı 25 °C, histerezisi 0,5 °C olarak ayarladığınızı düşünün. Bu durumda ısıtıcı 24,5 °C’nin altında açılır, 25,5 °C’nin üstünde kapanır. Sıcaklık 24,5 °C ile 25,5 °C arasındayken röle son durumunu korur.
5. Isıtma ve Soğutma Modu
Aynı devre, yalnızca karşılaştırma yönü değiştirilerek hem ısıtma hem de soğutma için kullanılabilir:
| Mod | Röle ne zaman açılır? | Röle ne zaman kapanır? | Örnek yük |
|---|---|---|---|
| Isıtma | Sıcaklık, hedef eksi histerezisin altına düştüğünde | Sıcaklık, hedef artı histerezisin üstüne çıktığında | Akvaryum ısıtıcısı, kuluçka lambası |
| Soğutma | Sıcaklık, hedef artı histerezisin üstüne çıktığında | Sıcaklık, hedef eksi histerezisin altına düştüğünde | Fan, Peltier soğutucu |
Aşağıdaki örnek kod ısıtma modu için yazılmıştır. Soğutma modunda kullanmak için iki karşılaştırmadaki true ve false değerlerinin yerini değiştirmeniz yeterlidir.
6. Örnek Kod
Kod, OneWire ve DallasTemperature kütüphanelerini kullanır. İkisini de Arduino IDE’deki Kütüphane Yöneticisi üzerinden kurabilirsiniz. Program her saniye sıcaklığı okur, histerezis kuralına göre röleyi açar veya kapatır ve sonucu Seri Monitör’e yazar.
#include <OneWire.h>
#include <DallasTemperature.h>
const int SENSOR_PIN = 2;
const int ROLE_PIN = 7;
const float HEDEF = 25.0; // hedef sicaklik (C)
const float HISTEREZIS = 0.5; // tolerans bandi (C)
OneWire oneWire(SENSOR_PIN);
DallasTemperature sensorler(&oneWire);
bool isiticiAcik = false;
void setup() {
Serial.begin(9600);
pinMode(ROLE_PIN, OUTPUT);
digitalWrite(ROLE_PIN, LOW);
sensorler.begin();
}
void loop() {
sensorler.requestTemperatures();
float sicaklik = sensorler.getTempCByIndex(0);
if (sicaklik == DEVICE_DISCONNECTED_C) {
isiticiAcik = false; // sensor okunamazsa isiticiyi kapat
Serial.println("Sensor okunamadi!");
} else if (sicaklik < HEDEF - HISTEREZIS) {
isiticiAcik = true;
} else if (sicaklik > HEDEF + HISTEREZIS) {
isiticiAcik = false;
}
digitalWrite(ROLE_PIN, isiticiAcik ? HIGH : LOW);
Serial.print("Sicaklik: ");
Serial.print(sicaklik);
Serial.print(" C Isitici: ");
Serial.println(isiticiAcik ? "ACIK" : "KAPALI");
delay(1000);
}
Kodda dikkat edilmesi gereken nokta, sensör okunamadığında rölenin kapatılmasıdır. Kablo koptuğunda veya sensör arızalandığında ısıtıcının açık kalması ciddi bir risk oluşturur. Bu yüzden belirsiz durumda yükü kapatmak en güvenli seçimdir. Röle kartınız LOW seviyede tetikleniyorsa koddaki HIGH ve LOW değerlerinin yerini değiştirin.
7. Güvenlik ve Sık Karşılaşılan Sorunlar
✔️ 220 V şebeke gerilimiyle çalışan bir yük bağlayacaksanız rölenin kontak akımı ve gerilim değerlerini kontrol edin. Bağlantıları yalıtımlı bir kutu içinde yapın; bu konuda deneyiminiz yoksa işi bir elektrikçiye bırakın.
✔️ Ölçüm sürekli −127 °C gösteriyorsa pull-up direncini, veri pinini ve kablo bağlantılarını kontrol edin.
✔️ Sensörü ısıtıcıya çok yakın yerleştirmeyin. Aksi hâlde sensör ortamın değil ısıtıcının sıcaklığını ölçer ve röle gereğinden erken kapanır.
✔️ Röle hâlâ sık açılıp kapanıyorsa histerezis değerini artırın veya yük kapandıktan sonra belirli bir süre yeniden açılmasını engelleyen bir bekleme ekleyin.
Farklı ölçüm aralıkları ve kılıf seçenekleri için sıcaklık ve nem sensörleri kategorimize göz atabilirsiniz.
Sonuç
DS18B20 ve bir röle kartıyla birkaç bileşenden oluşan, ayarları tamamen sizin elinizde olan bir termostat kurabilirsiniz. Bu yazıda termostatın çalışma mantığını, devre bağlantısını, histerezisin neden gerekli olduğunu, ısıtma ve soğutma modlarını ve sensör arızasında yükü kapatan örnek kodu ele aldık. Bu temel yapıyı kurduktan sonra devreye bir LCD ekran ve butonlar ekleyerek hedef sıcaklığı kod yüklemeden değiştirebilir veya birden fazla DS18B20 kullanarak farklı noktaları aynı anda izleyebilirsiniz.