ATmega328P, ATtiny13 ve ATtiny45 Karşılaştırması
Arduino Uno ile birkaç proje yaptıktan sonra pek çok kişi aynı soruyu sorar: Bu kadar basit bir iş için koca bir karta gerçekten gerek var mı? Bir LED efekti, bir sıcaklık alarmı ya da küçük bir zamanlayıcı için çoğu zaman 8 pinli bir ATtiny yeterlidir. Bu yazıda Arduino Uno’nun kalbi olan ATmega328P ile küçük kardeşleri ATtiny13 ve ATtiny45’i karşılaştırıyor, hangi projede hangisinin daha mantıklı olduğunu anlatıyoruz.
1. Aynı Aileden Üç Mikrodenetleyici
ATmega328P, ATtiny13 ve ATtiny45, Microchip (eski adıyla Atmel) tarafından üretilen 8 bit AVR ailesine aittir. Bu nedenle yazmaç yapıları, komut setleri ve programlama yöntemleri birbirine çok benzer.
✔️ Üçü de AVR çekirdeğini kullanır ve C ile ya da Arduino IDE üzerinden programlanabilir.
✔️ Üçü de ISP (devre içi programlama) ile, USBasp gibi bir programlayıcıyla ya da “Arduino as ISP” yöntemiyle yazılabilir.
✔️ Dahili osilatörleri sayesinde harici kristal olmadan çalışabilirler.
✔️ ATmega328P’de öğrendiğiniz timer, ADC ve kesme bilgisi ATtiny’lere büyük ölçüde aktarılır.
Aralarındaki asıl fark; pin sayısı, bellek miktarı ve donanımsal çevre birimleridir.
2. Teknik Özelliklerin Karşılaştırması
Aşağıdaki değerler Microchip datasheet’lerinden alınmıştır. ATtiny13 için güncel sürüm olan ATtiny13A esas alınmıştır:
| Özellik | ATmega328P | ATtiny13A | ATtiny45 |
|---|---|---|---|
| Pin sayısı | 28 (DIP) | 8 | 8 |
| Kullanılabilir G/Ç | 23 | 6 (RESET dahil) | 6 (RESET dahil) |
| Flash bellek | 32 KB | 1 KB | 4 KB |
| SRAM | 2 KB | 64 bayt | 256 bayt |
| EEPROM | 1 KB | 64 bayt | 256 bayt |
| 10 bit ADC kanalı | 6 (DIP kılıfta) | 4 | 4 |
| PWM kanalı | 6 | 2 | 4 |
| Zamanlayıcı | 2 × 8 bit, 1 × 16 bit | 1 × 8 bit | 2 × 8 bit |
| Donanımsal UART | Var | Yok | Yok |
| I2C / SPI | Donanımsal TWI ve SPI | Yok | USI ile |
| Dahili osilatör | 8 MHz | 9,6 MHz / 4,8 MHz | 8 MHz (PLL ile 16 MHz) |
Tablodan da görüldüğü gibi ATtiny13A’nın 1 KB flash belleği ve 64 baytlık SRAM’i oldukça sınırlıdır. ATtiny45 ise 4 KB flash ve 256 bayt SRAM ile küçük projeler için çok daha rahat bir alan sunar. ATmega328P’nin 32 KB flash belleği ve donanımsal haberleşme birimleri ise onu çok daha geniş bir proje yelpazesine uygun hâle getirir.
3. Hangi Projede Hangisi?
✔️ ATtiny13A: LED efektleri, basit zamanlayıcılar, tek bir sensörün eşik kontrolü ve küçük PWM uygulamaları için uygundur. Kod çok kısa tutulmalıdır; Arduino kütüphanelerinin çoğu bu belleğe sığmaz.
✔️ ATtiny45: Birkaç sensör okuyup bir röleyi ya da LED’i süren küçük cihazlar, pil ile çalışan kompakt devreler ve USI üzerinden basit I2C haberleşmesi gereken projeler için iyi bir orta yoldur.
✔️ ATmega328P: LCD ekran, seri haberleşme, çok sayıda giriş ve çıkış ya da büyük kütüphaneler gerektiren projelerde doğru tercihtir.
Örnek: Bir saksıdaki toprak nemini ölçüp belirli bir değerin altında LED yakan bir devre ATtiny45 ile rahatlıkla yapılabilir. Aynı devreye 16x2 LCD, birkaç buton ve bilgisayara seri veri gönderme özelliği eklemek isterseniz ATmega328P’ye geçmek gerekir.
4. ATtiny ile Çalışırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
✔️ Arduino desteği: ATtiny’ler Arduino IDE’de varsayılan olarak bulunmaz. Kart yöneticisine ATtiny45 için ATTinyCore, ATtiny13 için MicroCore gibi bir çekirdek eklemeniz gerekir.
✔️ Seri Monitör: ATtiny’lerde donanımsal UART yoktur. Hata ayıklama için yazılımsal seri haberleşme ya da bir LED ile durum göstergesi kullanılır.
✔️ RESET pini: RESET pinini G/Ç olarak kullanmak için sigorta (fuse) ayarını değiştirmek gerekir. Bu ayardan sonra çip normal ISP ile programlanamaz; yüksek gerilimli programlayıcı gerekir. Bu nedenle başlangıçta bu ayara dokunmayın.
✔️ Kılıf seçimi: Breadboard üzerinde deneme yapacaksanız DIP kılıflı modelleri tercih edin. SOIC gibi yüzey montaj kılıflar için adaptör kart gerekir.
✔️ Saat ayarı: Çipin hangi hızda çalışacağı sigorta ayarlarıyla belirlenir. Arduino IDE’de seçtiğiniz saat hızının ayarlı sigortalarla aynı olduğundan emin olun; aksi hâlde delay() süreleri yanlış çıkar.
Örnek modeller olarak ATmega328P-PU, ATtiny45-20PU ve SOIC kılıflı ATtiny13A-SU ürünlerine göz atabilirsiniz. Diğer AVR modellerini Atmel kategorisinde bulabilirsiniz.
5. Devre Boyutu ve Güç Tüketimi
ATtiny’lerin en büyük avantajı küçüklükleridir. 8 pinli bir ATtiny45, bir dekuplaj kondansatörü ve birkaç dirençle çalışan bir devre, Arduino kartının çok küçük bir bölümüne sığar. Bu da onları anahtarlık boyutundaki cihazlar, kutu içine gizlenen kontrol devreleri ve pille çalışan küçük sensörler için cazip hâle getirir.
✔️ Kart üzerindeki USB dönüştürücü, regülatör ve güç LED’i gibi ek parçalar olmadığı için çıplak bir çip, bir Arduino kartına göre çok daha az akım çeker.
✔️ Uyku modları her üç modelde de bulunur; pille çalışan projelerde çipi çoğu zaman uykuda tutup yalnızca ölçüm anında uyandırmak pil ömrünü belirgin şekilde uzatır.
Örnek: Arduino Uno üzerinde geliştirdiğiniz bir projeyi bitirdikten sonra, ATmega328P’yi kartsız olarak ya da kod yeterince küçükse bir ATtiny45 ile kendi devre kartınıza taşıyarak hem yerden hem de maliyetten tasarruf edebilirsiniz.
Sonuç
ATmega328P, ATtiny13 ve ATtiny45 aynı AVR ailesinden geldiği için birinde öğrendiklerinizi diğerinde de kullanabilirsiniz. Çok basit ve küçük işler için ATtiny13A, birkaç sensör ve biraz daha fazla kod gereken kompakt projeler için ATtiny45, ekran, seri haberleşme ve çok sayıda pin gereken projeler için ise ATmega328P doğru seçimdir. Projenizin pin ve bellek ihtiyacını baştan belirlerseniz hem maliyeti hem de devre boyutunu en uygun seviyede tutabilirsiniz.