Arduino PWM Frekansı Nasıl Değiştirilir?

17-11-2026 07:22
Arduino PWM Frekansı Nasıl Değiştirilir?

analogWrite() ile bir motorun hızını ayarladığınızda motordan ince bir vızıltı duyuyorsanız ya da LED’lerin telefon kamerasında titrediğini görüyorsanız, sorunun kaynağı büyük ihtimalle PWM frekansıdır. Arduino Uno’da PWM frekansı varsayılan olarak birkaç yüz hertz düzeyindedir ve bu değer her uygulama için uygun değildir. Bu yazıda PWM frekansının neyi etkilediğini, Arduino Uno’da hangi pinin hangi zamanlayıcıya bağlı olduğunu ve frekansı güvenli bir şekilde nasıl değiştirebileceğinizi anlatıyoruz. PWM’in temel mantığı için PWM Nedir ve Nerelerde Kullanılır? yazımıza göz atabilirsiniz.


1. PWM Frekansı Neyi Etkiler?

PWM sinyalinde görev oranı (duty cycle), sinyalin bir periyot içinde ne kadar süre HIGH kaldığını belirler. Frekans ise bu açma-kapama döngüsünün saniyede kaç kez tekrarlandığını gösterir. analogWrite() yalnızca görev oranını değiştirir; frekans, pinin bağlı olduğu zamanlayıcının ayarlarına göre sabit kalır.

✔️ Düşük frekanslarda DC motorlar duyulabilir bir ses çıkarabilir.

✔️ Çok düşük frekanslarda LED’ler gözle ya da kamerayla fark edilebilecek şekilde titreyebilir.

✔️ Yüksek frekanslarda MOSFET ve motor sürücülerdeki anahtarlama kayıpları artar.

✔️ Her motor sürücünün desteklediği en yüksek PWM frekansı farklıdır; bu değeri datasheet’ten kontrol etmeniz gerekir.


2. Arduino Uno’da Varsayılan PWM Frekansları

Arduino Uno’daki ATmega328P mikrodenetleyicisinde üç zamanlayıcı bulunur ve PWM çıkışı veren altı pin bu zamanlayıcılara ikişer ikişer bağlıdır. 16 MHz’lik saat ve varsayılan ön bölücü (prescaler) değeri 64 ile şu frekanslar elde edilir:

Zamanlayıcı PWM pinleri Varsayılan frekans Etkilenen işlevler
Timer0 5 ve 6 Yaklaşık 976 Hz millis(), micros(), delay()
Timer1 9 ve 10 Yaklaşık 490 Hz Servo kütüphanesi
Timer2 3 ve 11 Yaklaşık 490 Hz tone() fonksiyonu

✔️ Aynı zamanlayıcıya bağlı iki pinin frekansı her zaman birlikte değişir.

✔️ Timer0’ın ayarlarını değiştirmek millis() ve delay() fonksiyonlarının süre hesabını bozar.

Bu nedenle frekans değiştirirken genellikle Timer1 (9 ve 10 numaralı pinler) veya Timer2 (3 ve 11 numaralı pinler) tercih edilir.


3. Ön Bölücü ile Frekansı Değiştirmek

En basit yöntem, zamanlayıcının ön bölücü değerini değiştirmektir. Ön bölücü, 16 MHz’lik saat sinyalini zamanlayıcıya ulaşmadan önce böler. Timer1 için bu ayar TCCR1B yazmacının, Timer2 için ise TCCR2B yazmacının en düşük üç bitinde tutulur.

Ön bölücü Timer1 (pin 9, 10) Timer2 (pin 3, 11)
1 Yaklaşık 31,4 kHz Yaklaşık 31,4 kHz
8 Yaklaşık 3,9 kHz Yaklaşık 3,9 kHz
32 Desteklenmez Yaklaşık 980 Hz
64 (varsayılan) Yaklaşık 490 Hz Yaklaşık 490 Hz
128 Desteklenmez Yaklaşık 245 Hz
256 Yaklaşık 123 Hz Yaklaşık 123 Hz
1024 Yaklaşık 31 Hz Yaklaşık 31 Hz

Aşağıdaki örnekte Timer1’in ön bölücüsü 1 yapılarak 9 numaralı pindeki PWM frekansı yaklaşık 31,4 kHz’e çıkarılır. Bu değer insan kulağının duyabileceği aralığın üzerinde olduğu için motor vızıltısı büyük ölçüde kaybolur.

const int motorPin = 9;

void setup() {
  pinMode(motorPin, OUTPUT);
  // Timer1 ön bölücüsünü 1 yap: 9 ve 10 numaralı pinlerde yaklaşık 31,4 kHz
  TCCR1B = (TCCR1B & 0b11111000) | 0b00000001;
}

void loop() {
  analogWrite(motorPin, 128);  // yaklaşık %50 görev oranı
}

✔️ Satırdaki AND işlemi yazmacın diğer bitlerini korur, OR işlemi ise yalnızca ön bölücü bitlerini ayarlar.

✔️ Ayar setup() içinde bir kez yapılır; analogWrite() daha sonra her zamanki gibi kullanılır.

✔️ Timer2 için aynı işlemi TCCR2B yazmacıyla yapabilirsiniz.

Örnek: Bir DC motoru 9 numaralı pinden bir motor sürücü kartıyla sürüyorsanız, frekansı yükseltmeden önce sürücünün bu frekansı desteklediğinden emin olun. Desteklenmeyen bir frekansta motor tam hıza ulaşmayabilir ya da sürücü ısınabilir.


4. Dikkat Edilmesi Gereken Yan Etkiler

✔️ Servo kütüphanesi Timer1’i kullanır; bu kütüphaneyi kullanırken 9 ve 10 numaralı pinlerde analogWrite() çalışmaz, Timer1 ayarlarını da değiştirmemelisiniz.

✔️ tone() fonksiyonu Timer2’yi kullanır; tone() çalışırken 3 ve 11 numaralı pinlerde PWM bozulur, Timer2’yi değiştirdiyseniz tone() da doğru frekansı üretmez.

✔️ Bazı kütüphaneler de zamanlayıcıları kullanır; kütüphanenin belgelerinde hangi zamanlayıcıyı kullandığını kontrol edin.

✔️ Yüksek frekansta bir MOSFET sürüyorsanız, kapı (gate) geriliminin yeterli olup olmadığına ve transistörün ısınmasına dikkat edin.


5. ESP32’de PWM Frekansı

ESP32’de durum çok daha esnektir. LEDC adı verilen donanımsal PWM birimi sayesinde frekansı ve çözünürlüğü koddan doğrudan belirleyebilirsiniz. Arduino-ESP32 çekirdeğinin 3.x sürümlerinde ledcAttach(pin, frekans, çözünürlük) fonksiyonu kullanılır; daha eski 2.x sürümlerinde ise ledcSetup() ve ledcAttachPin() fonksiyonları vardır.

✔️ Frekans yükseldikçe kullanılabilecek en yüksek çözünürlük (bit sayısı) azalır.

✔️ Örneğin 5 kHz frekansta 8 bit çözünürlük rahatlıkla kullanılabilir.

✔️ Motor kontrolü için 20 kHz civarında bir frekans ve 10 bit çözünürlük güvenli bir başlangıçtır.

Farklı ESP32 kartlarını ESP32 kategorisinde inceleyebilirsiniz.


6. Hangi Frekansı Seçmeliyim?

✔️ LED parlaklık kontrolü: Varsayılan 490 Hz çoğu durumda yeterlidir; kamerada titreme görüyorsanız birkaç kHz’e çıkın.

✔️ DC motor hız kontrolü: Ses istemiyorsanız 20 kHz’in üzerine çıkın, ancak sürücünün sınırlarını aşmayın.

✔️ Isıtıcı gibi yavaş tepki veren yükler: Düşük frekans yeterlidir. Mekanik röleleri ise PWM ile sürmeyin.

✔️ Servo motorlar: PWM frekansını elle değiştirmeyin; Servo kütüphanesi gerekli 50 Hz’lik sinyali kendisi üretir.

Denemeler için bir Arduino Uno R3, bir LED ve küçük bir DC motor yeterlidir.


Sonuç

Arduino’da PWM frekansı, analogWrite() kadar sık gündeme gelmese de projenin sesini, verimini ve kararlılığını doğrudan etkiler. Uno’da Timer1 ve Timer2’nin ön bölücüsünü değiştirerek frekansı kolayca ayarlayabilir, Timer0’a dokunmayarak millis() ve delay() fonksiyonlarını koruyabilirsiniz. ESP32 ise frekansı ve çözünürlüğü doğrudan seçmenize izin verir. Hangi kartı kullanırsanız kullanın, frekansı yükseltmeden önce sürücü ve transistörün datasheet değerlerini kontrol etmeyi unutmayın.

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.